BİR ALİMİN YOLCULUĞU: MUSA CARULLAH

 MUSA CARULLAH KİMDİR?

Musa Carullah, 1875 yılında şu anki Rusya'nın Penza bölgesi Kamenski ilçesinde doğmuştur. Doğduğu zaman babası o bölgenin kadılığına tayin edildiğinden ailesiyle birlikte Rostov-na-Donu şehrine taşındılar. Bu şehirde hem laik hem de dini eğitim alan Musa Carullah, fen okulundan mezun olduktan sonra Bahçesaray, Kazan ve Buhara'nın medreselerinde, ayrıca Kahire'deki en eski Müslüman üniversitelerden biri olan El-Ezher'de eğitim aldı.

1905 yılı Mayıs ayında ülkesine döndü ve Kemaliye Medresesi'nin kurucusu olan Çittopotlu tüccar ve işan M.Z. Kamalov'un kızıyla evlendi. Daha sonra Petersburg'a taşınan Musa Carullah, gönüllü olarak Petersburg İmparatorluk Üniversitesi'nin hukuk fakültesindeki derslere ve konferanslara katıldı. Ayrıca Apresit İbrahimov'un çıkardığı Ülfet gazetesinde makaleler yazdı ve İttifak-ül Müslimin (Müslümanlar Birliği) partisinin kurulmasına katkı sağladı.

Bir süre sonra Sovyet Rusya'dan yasa dışı olarak çıkıp giden son terakkiçi Müslümanlardan biri oldu. Leningrad'dan Moskova'ya, oradan da demiryolu ile Orta Asya'dan geçti ve sınırı geçerek Kaçgar'a ulaştı. Nadir Şah'ın yardımıyla pasaport alarak Afganistan'a, oradan Hindistan'a ve en sonunda Mısır'a geçti. Hayatının geri kalanını çoğunlukla Mısır'da geçirerek, 28 Ekim 1949'da Kahire'de vefat etti.

MUSA CARULLAH’IN İSLAM DÜNYASI İÇİN YAPTIKLARI

Musa Carullah, İslam'ı önce Rusya'da yaymaya çalışmış ve Müslümanları örgütleme amacıyla İttifak-ı Müslimin (Müslümanlar Birliği) adında bir parti kurmuştur. 15 Ağustos 1905'te Avrupa'nın en büyük fuarlarından biri olan Nijniy Novgorod'da düzenlenen Müslümanları örgütleme kongresine katılmıştır. 1906'da düzenlenen 2. ve 3. Müslümanlar Kongresi'ne aktif olarak katılmış ve partinin merkezi kuruluna seçilmiştir. 1914'teki 4. Müslümanlar Kongresi'nin ise sekreterliğini yapmıştır.

Daha sonraki yıllarda 'Islahat Esasları' adlı kitabı yayımlamış, 1909 yılında Orenburg'daki Hüseyiniye Medresesi'nde kısa süreliğine öğretmenlik yapmıştır. Burada fıkıh, Arapça ve edebiyat dersleri vermiştir. 1912'de Kur'an-ı Kerim'i Tatarcaya çevirmiş ancak bazı din adamlarının tepkisi nedeniyle yayımlayamamıştır.

Şubat Devrimi sırasında Moskova'da düzenlenen Tüm Rusya Müslümanlığı Kongresi'ne katılan Musa Carullah, burada Tüm Rusya Müslümanlar Şurası'nın üyesi seçilmiştir. 1917 yılında ise Moskova'daki en büyük ve merkezi Müslüman topluluğu olan Birinci Müslüman Cemaati'nin başına geçerek, Büyük Camii'nin imamı olmuştur. 1920'de Müslüman milletlere yönelik bir çağrı yayımlamış, bu çağrının esas fikirleri 1923'te Berlin'de basılan İslam Elifbası adlı kitabında da yer almıştır.

Sonraki süreçte Petrograd'tan Hindistan'daki bir kongreye yönelmiş ancak Moskova'da tutuklanmıştır. Tutuklanması büyük tepki toplamış, Tatarlar Türkiye'den yardım istemiştir. İki yıl sonra gözetim altında serbest bırakılmıştır. Leningrad Üniversitesi'nde öğretmenlik yapmak istemiş, Arapça ve Farsça dersleri verebileceğini belirtmiştir.

1930 yılına gelindiğinde, Musa Carullah muhafir olmaya karar vererek hem kendisinin hem de ailesinin hayatını kurtarmıştır. Rusya'da kaldığı sürede İslam için birçok eser ve makale yayımlamış, Müslümanları örgütlemeye çalışmıştır. Ancak dönemin Sovyet yönetimi buna izin vermemiş, onu önce hapse atmış, sonra sürgüne göndermiştir. Sürgün sonrası Mısır'a yerleşmiş ve orada vefat etmiştir.